«Бізде ескі есеп жүйесі бар, оның API-і жоқ, автоматтандыру бізге бұйырмайды». Бұл сөзді біз екі талдаудың бірінде дерлік естиміз. Жүйе он бес жыл жұмыс істеп келеді, онда компанияның бүкіл тарихы сақталған, әзірлеушісі әлдеқашан жоғалып кеткен, ал құжаттамасын тірі қызметкерлердің бірі де көрмеген. Оны ауыстыру дегеніміз – бір жылдық жұмыс әрі есепті мүлдем тоқтатып тастау қаупі.
Жақсы жаңалық: ауыстырудың қажеті жоқ. Жүйеге қызметкер кіре алса, оған агент те кіре алады. Ол дәл сол экранды көреді, дәл сол өрістерді оқиды және дәл сол түймелерді басады – тек шаршамайды, алаңдамайды және түскі астан кейін сандарды шатастырмайды.
Агент экранды қалай «көреді»
UI-агент интерфейспен екі деңгейде жұмыс істейді. Біріншісі – құрылым: терезе элементтері, өрістер, кестелер, түймелер, олардың жазуы мен күйі. Екіншісі – көрнекі деңгей: агент экранды адам сияқты көреді әрі алдында жүкқұжат формасы тұрғанын, «Контрагент» өрісінің әлі бос екенін, ал жүйенің ескертуі бар қалқымалы терезе шығарғанын түсінеді.
Классикалық роботтандырудан түбегейлі айырмашылығы: агент координатаны емес, мағынаны түсінеді. Ескі скрипттер «640:480 нүктесіне бас» дегенді есте сақтайтын да, беттің сәл ғана жылжуынан-ақ істен шығатын. Агент нүктені емес, «құжат формасындағы „Өткізу" түймесін» іздейді. Түйме орны ауысса да, түс тақырыбы өзгерсе де, кестеге жаңа баған қосылса да агент жұмысын жалғастыра береді, өйткені адам сияқты элементтердің мәні бойынша бағдарланады.
| Тәсіл | Жүйеден не қажет | Жылдамдық | Қай жерде орынды |
|---|---|---|---|
| API арқылы интеграция | Құжатталған API | Барынша жоғары | Заманауи CRM, банктер, мемлекеттік сервистер |
| Дерекқормен жұмыс | Дерекқорға қолжетімділік, схеманы білу | Жоғары | Оқу мен есептілік, жазу сирек |
| UI-агент | Тек есептік жазба | Қызметкердегідей әрі жылдамырақ | API-і жоқ жүйелер, ескірген қосымшалар |
Платформада бұл тәсілдер бір-бірімен ұштасады: API бар жерде интеграциялар арқылы, жоқ жерде интерфейс арқылы жұмыс істейміз. Процесс тұрғысынан айырмашылық байқалмайды: агент «жүкқұжатты өткіз» деген тапсырманы алады да, нәтижеге жеткізетін жолды өзі таңдайды.
Сценарий: күніне екі сағат алатын тапсырыстарды көшіру
Талдауларда жиі кездесетін жағдай. Көтерме сауда компаниясы: тапсырыстар CRM-ге түседі, ал қойма мен есеп API-і жоқ 2009 жылғы жүйеде жүргізіледі. Оператор күніне екі рет тапсырыстарды қолмен көшіреді: CRM-де тапсырысты ашады, есеп жүйесіне ауысады, құжат жасайды, анықтамалықтан контрагентті таңдайды, 15–40 позицияны қайта тереді, бағаларды тексереді, өткізеді. Күніне екі сағат, айына шамамен 44 сағат, әрі тұрақты түрде құжаттардың 2–3%-ы қатемен шығады – оператордың нашарлығынан емес, сегіз жыл бойы терезеден терезеге сандарды қатесіз көшіру ешкімнің қолынан келмейтіндіктен.
Агент нақ сол жолмен жүреді: CRM-нен тапсырысты оқиды, есеп жүйесін ашады, контрагентті табады (ал жазылуы әртүрлі болса, БСН бойынша салыстырады), позицияларды толтырады, қорытынды соманы тапсырыспен салыстырады және тек сәйкес келгенде ғана құжатты өткізеді. Сәйкес келмесе, құжат жоба күйінде қалады, ал қызметкерге сәйкессіздіктің нақты жолы көрсетілген хабарлама келеді. Бұрын екі сағат алатын көшіру енді тапсырыс түскен сайын күні бойы фон режимінде жүреді.
Қадамдар журналы: агенттің әр қимылы жазылып отырады
«Тышқанмен жұмыс істейтін роботқа» қарсы басты уәж – оны бақылау мүмкін еместігі. Уәж негізді: тексеруге келмейтін процеске есепті сеніп тапсыруды есі дұрыс ешкім қаламайды. Сондықтан UI-агенттің әрбір қадамы журналға жазылады: қай терезені ашқаны, қай өріске қандай мән енгізгені, қай түймені басқаны, жүйенің не жауап бергені. Маңызды қадамдарға – өткізу, жою, соманы өзгерту – дейінгі және кейінгі экран суреттері тіркеледі.
Платформа ережесі: агенттің әрбір әрекетінде үш сұраққа жауап бар – не істелді, қандай негізде және оны қалай қайтаруға болады. Кем дегенде бір сұраққа жауап болмаса, әрекет адамның растауын талап етеді.
Іс жүзінде бұл күтпеген әсер береді: агенттің жұмысы қызметкердің жұмысынан да ашық болады. Оператор жүкқұжатта қателескенде, оның қалай болғанын қалпына келтіру мүмкін емес. Ал құжатпен агент жұмыс істегенде экран суреттерімен бірге толық ізі сақталады. Аудиторлар мен қауіпсіздік қызметі әдетте мұны бәрінен бұрын бағалайды.
Интерфейс өзгергенде не болады
Жүйелер жаңарып отырады: патч шығады, түйме орны ауысады, формаға жаңа міндетті өріс қосылады. Ескі роботтандыру үшін бұл «жұма кеші бәрі бұзылды, бір апта жөндейміз» дегенді білдіретін. Агенттің мұндайдағы әрекеті бөлек, оны деңгейлеп, ашық айтқан жөн.
Косметикалық өзгерістерді – орын ауысуын, атаудың өзгеруін, жаңа безендіру тақырыптарын – агент өзі еңсереді, өйткені элементтерді мәні бойынша іздейді. Ауқымдырақ өзгерісті, мысалы жаңа міндетті өрісті, агент бейтаныс жағдай деп таниды: жүйенің құжатты қабылдамай тұрғанын көреді де, түймелерді бетімен баса бермейді. Құжат кейінге қалдырылады, қызметкерге не өзгергені сипатталған хабарлама жіберіледі. Қысқа қосымша баптаудан кейін – әдетте бұған апталар емес, сағаттар кетеді – агент кейінге қалдырылған құжаттардан жалғастырады. Өзгерген интерфейсте бірде-бір құжат «көзді жұмып» өткізілмейді: бұл – платформаның қатаң ережесі.
Біз бірден айтатын шектеулер
UI-агент – сиқырлы таяқша емес. Ол тікелей API-ден баяу: бір құжатқа миллисекунд емес, бірнеше секунд кетеді. Күніне жүздеген құжат ағыны үшін бұл елеусіз, ал сағатына ондаған мың транзакция үшін елеулі – ондай жағдайда басқа жол қажет. Оған тұрақты орта керек: осы операцияда қызметкердікінен артық болмайтын құқығы бар жеке есептік жазба және компания контурындағы, жүйе қатар әбігерге түспейтін жұмыс орны. Әрі ол процестегі ретсіздікті түзетпейді: операторлар контрагенттер анықтамалығын қалай болса солай толтырса, агент осы былықты айқындап береді, бірақ қайталанулардан тазарту – бөлек тапсырма, шынын айтқанда, оны да агент атқара алады.
Мұның бәрін өз жүйеңізде ешқандай міндеттемесіз тексеруге болады: сіздің нақты сценарийіңіз бойынша прототипті шамамен бір аптада, тегін баптаймыз – агенттің сіздің құжаттарыңызды сіздің жүйеңізде қалай өткізетінін өз көзіңізбен көресіз. Толыққанды өнеркәсіптік пайдалануға дейін – 8 аптадан бастап, платформа жылына 12 млн теңгеден басталатын жазылым бойынша жұмыс істейді. Көбінесе алғашқы UI-сценарий болып дәл бухгалтериядағы бастапқы құжаттар таңдалады; талдауға байланыс бетінде жазылуға болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
UI-агент RPA-роботтан немен ерекшеленеді?
RPA координаталар мен селекторлар бойынша қатаң сценарийді орындайды: солға бір қадам жылжыса, қате шығады. Агент экранның мағынасын да, операцияның мақсатын да түсінеді, сондықтан интерфейстің косметикалық өзгерістеріне төтеп береді әрі деректі бұзып алудың орнына бейтаныс жағдайда тоқтай алады. Толық салыстыру – агенттер, чат-боттар және RPA туралы мақалада.
Агент қай есептік жазбамен жұмыс істейді, оның құқығы қандай?
Тек өзіне арнайы бөлінген жеке есептік жазбамен. Құқығы – операция үшін ең қажетті шамада ғана: жүкқұжат өткізетін агенттің жалақы тізіміне қолжетімділігі жоқ. Осы жазбаның барлық әрекеті жүйе журналында да, платформа журналында да көрініп тұрады, сондықтан «мұны кім істеді» деген сұрақ бір минутта шешіледі.
Жүйе өте баяу және кейде қатып қалады. Бұл проблема ма?
Жоқ, бұл UI-агент үшін әдеттегі орта. Ол интерфейстің жауабын күтеді, қатып қалуды таниды, сессияны жауып, операцияны бақылау нүктесінен қайталай алады – әрі құжаттың көшірмесін қосарлап жасамайды. Дәл осындай «қыңыр» жүйелерде ұтыс бәрінен айқын байқалады: агент адамнан шыдамдырақ.