«Бұл қанша тұрады?» – әр демода бірінші қойылатын сұрақ. Әрі қазақстандық AI-нарықта қысқа жауабы жоқ жалғыз сұрақ осы: бір ғана сұранысқа берілетін ұсыныстар чат-бот үшін 5 млн ₸-ден бастап, командасы бір жылға жалданатын тапсырыстық жүйе үшін 150–200 млн-ға дейін алшақтайды. Мұндай алшақтық мердігерлердің ашкөздігінен туындамайды. «Енгізу» деген сөздің астарында мүлдем әртүрлі нәрсе сатылады: скрипт, нөлден жасалатын жоба және жазылым бойынша платформа. Біз AISOL-да бөгде сметаларды жиі көреміз – компаниялар оларды салыстыру үшін талдауға әкеледі. Бұл мақалада бір-бірімен бәсекелесетін төлемнің екі моделін ажыратып, иелену құнын үш жылдық көкжиекте есептейміз.
Тапсырыстық жоба: сіз шын мәнінде не үшін төлейсіз
Схема таныс: мердігер процестерді зерттейді, ТЗ жазады, смета мен мерзімді айтады. «Кіріс құжаттарды талдау және есеп жүйесімен интеграциялау» деңгейіндегі жүйе үшін нарықтағы әдеттегі ауқым – 45–90 млн ₸ бен 6–12 ай. Бұл сандар асыра көрсетілмеген. Төрт-алты адамнан құралған команда – талдаушы, екі әзірлеуші, ML-инженер, тестілеуші – айына 6–9 млн ₸-ге түседі. Осындай команданың тоғыз айы – өзіндік құнның 55–80 млн-ы, оның үстіне мердігердің табыс табуы да керек.
Бұл уақыттың қайда кететіні қызығырақ. Талдауларда біз бір ғана пропорцияны көреміз: сметаның 70–80%-ын «интеллект» емес, айналасындағы қосалқы жұмыс жеп қояды. CRM және есеп жүйесімен интеграциялар, құқықтарды бөлу, тапсырмалар кезегі, ақаулықтарды өңдеу, журналдау, бақылау интерфейстері. Ішінде қаншалықты ақылды модель тұрғаны бұл шығын баптарына мүлде әсер етпейді.
Одан әрі сметада көрсетілмеген нәрселер басталады. Қолдау – әдетте жобаның құнының жылына 15–20%-ы. Процестегі әр өзгеріс – бөлек ақы төленетін қосымша келісім. Тілдік модельдер әр жарты жылда бірін-бірі алмастырып отырады, ал тапсырыстық жүйе әзірлеу басталған кезде өзекті болған модельге берік байланып қалады: жаңасына көшу – бөлек ақшаға жасалатын бөлек шағын жоба.
Сметада тағы да көрсетілмейтін басты тәуекел: жоба өнімдік ортаға жетпей қалуы мүмкін. Жарты жыл әзірлеу, қабылдау, ал нақты деректердегі сапа сынақ деректеріндегідей болмай шығады. Ал ақша сол кезде әлдеқашан жұмсалып қойған – бір бөлігі емес, түгелдей.
Жазылым бойынша платформа: шығынның басқа құрылымы
Екінші модельде жүйені ешкім нөлден жазбайды. Интеграциялық блоктар, қол жеткізу құқықтары, агенттердің оркестрациясы, әрекеттер журналы алдын ала жасалған әрі оларға вендор қызмет көрсетеді – платформа дегеніміз осы. Нақты компанияға қарай сценарийлер бапталады: қандай құжаттарды, қандай ережелермен талдау керек, қай жерде тоқтап адамды шақыру керек. Дайын күйінде қандай мүмкіндіктер бар екенін платформа мүмкіндіктерінің сипаттамасында тізіп бердік.
AISOL-ға жазылым жылына 12 млн ₸-ден басталады. Оған агенттердің жұмысы, интеграциялар, модельдерді жаңарту, іске қосылған сценарийлерді қолдау кіреді. Сіздің тапсырмаңыз бойынша прототип шамамен бір аптада әрі тегін бапталады, ал нақты жұмысқа шығу 8 аптадан басталады.
Түйінді айырмашылық бірінші сценарийде емес, екіншісінде байқалады. Жобалық модельде екінші процесс – бұл екінші смета: қайтадан зерттеу, қайтадан интеграциялар, қайтадан айлар. Платформада интеграциялар мен құқықтар әлдеқашан тұр, сондықтан екінші сценарий біріншіден айтарлықтай арзанға түседі әрі жылдамырақ іске қосылады. Осы арифметикаға өтелімнің бөлек талдауын арнадық.
Иелену құнын үш жылға есептейміз
Жоба сметасын жылдық жазылыммен тікелей салыстыруға болмайды – бұлар әртүрлі көкжиектер. Әділ өлшем – үш жылдағы иеленудің толық құны: іске қосу, қолдау, екінші сценарий, жаңартулар. Төменде – 200–500 қызметкері бар компанияға арналған орташа сандар, оларды талдауларға түсетін сметалардан осындай күйде көреміз.
| Шығын бабы | Тапсырыстық жоба | Жазылым бойынша платформа |
|---|---|---|
| Зерттеу және ТЗ | 5–10 млн ₸, 1–2 ай | 0 ₸ – процестерді талдау мен прототип тегін |
| Бірінші сценарийді іске қосу | 45–90 млн ₸, 6–12 ай | жазылым аясында, 8 аптадан |
| Қолдау / жазылым, жылына | 8–15 млн ₸ | 12 млн ₸-ден |
| Екінші сценарий | 30–60 млн ₸, жаңа смета | жазылым аясындағы баптау |
| Жаңа модельдерге көшу | бөлек жоба | қосылған |
| 3 жылға барлығы | 95–190 млн ₸ | 36–48 млн ₸ |
Жобалық сандарды екі есе азайтсаңыз да, алшақтық еселі болып қала береді. Мәселе маржада емес, шығынның құрылымында: жобада сіз қосалқы жұмыстың тек өзіңіз үшін жасалғаны үшін төлейсіз, ал жазылымда ол бір рет жасалады да, оның құны платформаның барлық клиенттері арасында бөлінеді.
Бірде-бір сметада жоқ шығын
Күту құны. Жүйе тоғыз ай жазылып жатқанда, процесс баяғысынша жұмыс істейді – әрі әр ай нақты ақшаға түседі. Талдауларымыздан алынған әдеттегі параметрлер: 12 адамнан құралған бөлім қол еңбегі талап ететін күнделікті жұмысқа қызметкер басына күніне 3 сағаттан жұмсайды. Бұл айына 720 сағат. Сағаттың толық құны 3 000 ₸ болғанда кешігудің бір айы 2,16 млн ₸-ге түседі.
720 сағ/ай × 3 000 ₸ = айына 2,16 млн ₸ → 9 айлық әзірлеу ішінде ≈ 19,4 млн ₸ жүзеге аспаған үнем
Бұл 19 миллионды ешкім ешкімге төлемейді – ол жай ғана буланып кетеді. Платформасы бар модельде бірінші сценарий 8 аптадан кейін жұмыс істейді, әрі үнем кейінге шегерілмей, жинала бастайды. Нұсқаларды салыстырғанда бұл жолды әрдайым дерлік ұмытады.
Шағын сценарий: бір үстелде екі смета
Біз бірнеше рет талдаған жағдай. Өндірістік компания, шамамен 300 қызметкер, алғашқы құжаттарды қолмен енгізуден құтылғысы келеді: актілер, шот-фактуралар, жүкқұжаттар, банк көшірмелерімен салыстыру. Интегратордың ұсынысы – 68 млн ₸ және 9 ай жұмыс. Платформадағы нұсқа – нақты сканерленген құжаттардағы тегін прототип бір аптада, нақты жұмысқа шығу 10 аптада, құжаттар көлемін ескергенде жылына 14 млн ₸ жазылым.
Қаржы директоры көкжиектерді таразылап шығады. Жоба: 68 млн бірден, оның үстіне екінші жылдан бастап жылына 12 млн-нан қолдау – үш жылға 92 млн. Платформа: сол үш жылға 42 млн, әрі осы сомаға екінші сценарий де сыйып кетеді – мысалы, жеткізушілерге төлем мәртебелері туралы жауап беру. Ұқсас процестерді бухгалтерияға арналған шешімдер бетінде талдадық.
Тапсырыстық жоба қашан ақталады
Жобалық модель – жаман нәрсе емес. Ол процесс бірегей болып, бизнестің өзегін құрағанда орынды: меншікті скоринг, өзіндік баға белгілеу, нарықта ешкімде жоқ аналитика. Өз ML-командаңыз бар әрі оны жылдар бойы ұстауға дайын болсаңыз – өз жүйеңізді жасап алыңыз. Әдеттегі міндеттер үшін – құжаттар, қоңыраулар, есептілік, клиент өтініштері – блоктар әлдеқашан бар, оларды тек өзіңіз үшін қайта жасатқаны үшін төлеу орынсыз.
Бөлек жағдай: қауіпсіздік қызметі бұлтты шешімдерге тыйым салады, әрі осыдан «тек тапсырыстық әзірлеу» деген тұжырым жасалады. Тұжырым дұрыс емес. Платформа компанияның контурында орналастырылады, деректер периметрден шықпайды – қауіпсіздік моделі қалай құрылғанын бөлек бетте сипаттадық.
Кез келген сметаға қойылатын үш сұрақ
Салыстыруыңыз немен аяқталса да, тендердің әр қатысушысына мына сұрақтарды қою керек:
- Сметаның қандай үлесі интеграцияларға, құқықтарға және инфрақұрылымға тиесілі – әрі дайын блоктар бар болса, неге біз мұны нөлден саламыз?
- Біріншіден кейін екінші сценарий қанша тұрады? Егер сонша болса – сіз платформа үшін емес, жоба үшін төлеп жатырсыз.
- Жүйені бір жылдан кейін модельдердің жаңа нұсқаларына кім, кімнің есебінен көшіреді?
Жауаптар бойынша әдетте бәрі презентацияларға қарағанда тезірек түсінікті болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жылына 12 млн ₸-ден басталатын жазылымға не кіреді?
Бапталған сценарийлер бойынша агенттердің жұмысы, сіздің жүйелеріңізбен интеграциялар, тілдік модельдерді жаңарту, әрекеттер журналы, қолдау және жаңа сценарийлерді баптау. Бұл модельде әрбір келесі процеске бөлек сметалар пайда болмайды.
Келісімшартқа қол қоймай тұрып сапаны тексеруге бола ма?
Иә. Процестерді талдау мен сіздің сценарийіңіздегі прототип тегін, прототип шамамен бір аптаға созылады. Сіз нәтижелерді өз деректеріңізде көресіз – әрі тек содан кейін ақшаны талқылайсыз.
Жазылым қандай мерзімде өтеледі?
Есептеулерімізге сай бағдар – 6–9 ай, егер бірінші сценарий сәнге емес, экономикаға қарай таңдалса: жиі қайталанатын операция, өлшенетін сағаттар, метрика иесі. Өз сандарыңызбен есептеп көріңіз – операцияның хронометражы, оның жиілігі мен сағат құны жарты сағатта баға беруге жеткілікті.