Тапсырыс берушіден кінәрат-талап түсті: мерзім бұзылды, айыппұл есептелді, дәлелді жауап беруге он жұмыс күні қалды. Мердігердің дәлелі бар: кідіріс тапсырыс берушінің жеткізілімі кешіккеннен басталған, әрі бұл жайлы бұрын да жазылған. Мәселе мынада: «жазылды» деген дерек бір жарым жылдық хат-хабарға, актілерге, жұмыс журналдары мен кеңес хаттамаларына шашырап кеткен. Оны жинау үшін екі инженер мен бір заңгер бір аптаға жұмыстан қол үзеді.
Біз Қазақстандағы құрылыс компанияларының – бас мердігерлер мен техникалық тапсырыс берушілердің – құжат айналымын талдап көрдік. Бәрінің қиналатыны бір: құжаттың жоқтығы емес, керегін тез тауып, өз ұстанымын дәлелдей алмау. Осы тұста AI-агент не істейтінін қарастырайық.
Бір нысан қанша құжат тудырады
Орташа ауқымды нысан құрылыс барысында үш-алты мың кіріс-шығыс хат, жасырын жұмыстар мен орындалған жұмыстардың жүздеген актісін, жобалық құжаттама бөлімдерінің ондаған нұсқасын, жұмыс журналдарын, техникалық қадағалау нұсқамаларын, апталық кеңес хаттамаларын жинақтайды. Бұның бәрі поштада, сервердегі қалталарда, ЭҚАЖ-да, ішінара БЖИ-нің флешкасында жатады.
Бөлек бір қабат – мессенджерлер. Кейбір шешім прораб чаттарында қабылданып, сол жерде қалып қояды: шешім болды, құжаты жоқ. Талдау кезінде дәлелдеме базасындағы ең жиі кездесетін олқылық осы, әрі ол оңай жабылады: чаттың көшірмесі мұрағатқа пошта жәшігі секілді қосылады.
Мұндай мұрағаттан іздеу деген – жобаның ескі қызметкерлерінен сұрастыру. «Есіңде ме, түйісу торабын келіскенбіз ғой? Оған кім жауап берді – жобалаушы ма, тапсырыс беруші ме?» Адам жұмыстан кетсе, онымен бірге мұрағаттағы бағыт-бағдар да кетеді. Мұның құны ең қымбат тұста көрінеді: кінәрат-талап, сот, тексеру, нысанды тапсыру.
AI-агент нысан мұрағатынан қалай іздейді?
Агент бүкіл массивті – тіркемелері бар хаттарды, актілердің сканын, PDF-томдарды, хаттамаларды – индекстеп, файл атауы бойынша емес, мағынасы бойынша іздейді. Сұрақ инженер қоятындай етіп қойылады: «қасбеттегі жылытқышты ауыстыруды кім, қашан келіскен және оны немен растауға болады?»
Прототиптердің бірінде агент осы сұраққа бір минутта бүкіл тізбекті жинап берді: жобалаушының ауыстыруды негіздеген хаты, шешімі жазылған техникалық кеңес хаттамасы, өзгеріс енгізілген АШ бөлімінің нұсқасы және тапсырыс берушінің келісім хаты. Әр тармақ – құжатқа әрі бетке сілтемесімен. Инженер агентке сеніп қала салмайды: сілтемелер арқылы құжаттарды ашып тексереді. Бұрын нақ сол тізбек екі күнде жиналатын, оның толық болатынына да кепілдік жоқ-ты. Мұндай іздеу қалай жұмыс істейтінін біз мұрағаттан іздеу шешімінің бетінде көрсетеміз.
Түбегейлі бір жайт: агент тек мұрағат құжаттарына сүйеніп, әрдайым сілтемемен жауап береді. Растама болмаса, ол сенімді көрінетін нұсқаны ойдан құрап шығармай, «табылмады» деп жауап береді. Кінәрат-талап пен сот жұмысы үшін бұл – ең басты шарт.
Жобалық құжаттама нұсқаларын салыстыру
Бөлімнің 4-нұсқасы 3-нұсқаны алмастырды. Не өзгерді? Титул бетіндегі «өзг. 2» мөртаңбасы бұған жауап бермейді. Агент нұсқаларды салыстырып, тізім береді: өзгерген парақтар, қозғалған тораптар мен ерекшеліктер, аралас бөлімдермен қайшылықтар. Бөлек – көлем мен ақшаға әсер ететіні: материалды ауыстыру, қосылған жұмыстар, өзгерген белгілер.
Талдау кезінде бір қымбат әдетті жиі кездестіреміз: қосымша жұмыс «қоңырау бойынша» орындалады, өйткені құжаттамадағы өзгерісті ешкім уақытында қадағалап, ресімдемеген. Ондай көлемді кейін төлемге ұсыну мүлде мүмкін емес дерлік. Өзгерістер тізімі автоматты жасалатын нұсқа салыстыру осы себептің өзін жояды: жобаның әр өзгерісі көзге көрінетін оқиғаға айналады, оған қосымша келісім байлауға болады.
Табылған әр айырмашылық белгілі мәртебе алады: сметада ескерілген, қосымша келісім қажет, жобалаушының жауабын күтуде. «Өзг. 4-ті кім көрді екен?» деген сұрақтың орнына мерзімі мен жауаптысы белгілі, басқарылатын процесс пайда болады.
Кінәрат-талаптар мен хаттар: хронологиясы бар жоба бір сағатта
Мақала басындағы кінәрат-талапқа оралайық. Платформамен процесс былай өтеді: заңгер тапсырманы тұжырымдайды – «Б блогының мерзімі бойынша хронология жинап, жауап жобасын дайында». Агент хат-хабарды, актілерді, жұмыс журналын аралап, уақыт кестесін құрады: тапсырыс берушінің металл конструкцияны жеткізуді кешіктіргені туралы хабарлама, тоқтата тұру жайлы хат, қосымша жұмыс актілері, журналдағы бос тұрып қалу жазбасы. Уақыт кестесіне қоса – әр құжатқа сілтемесі бар жауап жобасы.
Заңгер қазбаламай, тек өңдейді. Екі инженер мен бір заңгердің бір апталық жұмысы бір заңгердің бір күніне сияды. Сапа да сол себеппен артады: жауапқа есте қалғаны емес, мұрағатта бары түгел кіреді.
Мұндағы есеп ондаған миллионмен жүреді: үлгілік мердігерлік шарт бойынша айыппұл – кешіктірілген әр күнге кезең құнының 0,1%. Он күннің орнына екі күнде жиналған жауап – бұл тек үнемделген сағат емес, келіссөздегі айқын ұстаным.
Мердігерлер мен тапсырыс берушінің кіріс хаттарын агент нақ сол сұлбамен талдайды: жіктейді, жауап мерзімін анықтайды, шешім жобасын дайындайды – кімге бөлу керегін, нені қосу керегін көрсетеді. Оқиғалар мерзімді бақылауда ұстайды: жауап мерзімінің аяқталуына екі күн қалды, ал шығыс хат әлі жоқ болса, жауапты адамға еске салу келеді, одан әрі эскалация іске қосылады. Тендерлік құжаттама томдарына бөлек тәсіл бар – талаптарды тексеру парағына шығару, оны біз құжаттаманы талдау шешімінде жинақтадық.
Актілер мен атқарушылық құжаттаманың толықтығы
Кезеңді тапсырар алдында атқарушылық құжаттама нағыз бас қатыратын іске айналады: жасырын жұмыстардың барлық актісіне қол қойылған ба, әрқайсысына материал сертификаты мен паспорты тіркелген бе, актілердің күні жұмыс журналымен сәйкес келе ме. Агент жиынтықты тізім бойынша салыстырып, сәйкессіздіктерді көрсетеді: не жетіспейді, қай жерде күндер қайшы келеді, қай акті жойылған нұсқаға сілтеме жасаған. Тізім комиссия алдындағы түні емес, бірнеше сағатта дайын болады.
Дәл сол тетік кіріс жағында да жұмыс істейді: қосалқы мердігерлердің орындалған жұмыс актілері қол қойылғанға дейін журналмен әрі шартпен салыстырылады – көлемі, бағасы, құжаттамаға сілтемелері тексеріледі. Даулы жолдар белгіленіп, негіздемелері тіркеледі.
Қолмен іздеу қаншаға түседі
Айына іздеу құны = іздеу тапсырмаларының саны × тапсырмаға кететін сағат × маман мөлшерлемесі
Талдаулардың бірінен алынған баға: нысанға айына шамамен 120 іздеу тапсырмасы келеді – «актіні тап» дегеннен «тораб бойынша тарихты жина» дегенге дейін, орта есеппен тапсырмаға бір жарым сағат, ӨТБ инженерінің не заңгердің мөлшерлемесі салықпен бірге сағатына 6 000 теңге шамасында. Айына шамамен бір миллион теңге шығады – тек құжатты адамдар іздейтіні үшін ғана. Кінәрат-талап пен бос тұрып қалу бөлек есептеледі әрі әдетте бірнеше есе қымбатқа түседі.
Мұның іске қосылуы үшін не керек
Ойлағаннан аз нәрсе. Алдын ала «мұрағатта тәртіп орнатудың» қажеті жоқ: агент қандай ретсіздік болса, сонымен жұмыс істейді – жобаның пошта жәшіктері, сервердегі қалталар, ЭҚАЖ-дан түсірілген көшірме. Скандар мөртаңбасымен де, қолмен жазылған белгілерімен де бірге оқылады. Іске кіріспес бұрын деректі тазалаудың неге қажет еместігі туралы толығырақ прототипке арналған деректер туралы мақаладан оқи аласыз.
Бұл ұйымның ішкі контурында жұмыс істейді: коммерциялық хат-хабар мен смета ақпараты сыртқа шықпайды, рұқсаттар жобалар мен рөлдер бойынша бөлінген, агенттің әр әрекеті журналға түседі. Платформа ЭҚАЖ-бен және есепке алу жүйелерімен API арқылы жалғанады, ал API жоқ жерде интерфейс арқылы байланысады.
Прототипті сіздің бір нысаныңызда шамамен бір аптада тегін баптаймыз: мұрағатты аламыз, индекстейміз, содан соң инженерлеріңіз оған өздерінің әдеттегі сұрақтарын қояды. Нақты жұмысқа енгізу – сегіз аптадан бастап, одан кейін жазылым. Нысанды байланыс арқылы талқылауға болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Құжаттар әр жерде шашылып жатыр: пошта, сервер, ЭҚАЖ. Бұл мәселе ме?
Жоқ, бұл біз көрген кез келген жобаның бастапқы жағдайы дерлік. Агент индексті бірнеше дереккөзден бірден жинайды; сізден керегі бір ғана нәрсе – осы дереккөздерге қолжеткізу және шектерін көрсету: қай жобалар мен қалталарды қосамыз. Одан кейін индекс өзі толыға береді: «құжат келді» деген оқиға өңдеуді іске қосады.
Сызбалар да таныла ма?
Ішінара. Агент мөртаңбамен, ерекшеліктермен, ведомостермен және сызбаның мәтіндік бөлігімен, оның ішінде скандармен де сенімді жұмыс істейді. Ал геометрия мен қиылыстарды тексермейді: бұл – АЖЖ-нің міндеті, әрі біз бұл шекараны демонстрацияда ашық көрсетеміз.
Бұл коммерциялық ақпарат үшін қаншалықты қауіпсіз?
Мұрағат ұйымның ішкі контурында қалады, сыртқа ештеңе шықпайды. Агенттің қолжеткізу деңгейі қызметкерлердің құқығын қайталайды: бір жобаның қосалқы мердігерлік хат-хабарын басқа жобаның тобы көре алмайды. Әрекеттер журналы кімнің нені іздегенін және агенттің қандай құжаттарды оқығанын көрсетеді.