«Алдымен деректерді ретке келтіріп алайық, содан кейін ғана AI туралы ойланайық» деген сөзді әрбір үшінші талдауда естиміз. Орынды естіледі, сондықтан да бұл пікір осынша ұзаққа созылып жүр. Шын мәнінде оның артында әдетте бір-бір жарым жылға созылатын жоба мен ондаған миллион теңге тұрады: деректер қоймасы, интеграциялық шина, деректер сапасының регламенттері. Осындай марафоннан кейін автоматтандырудың өзіне санаулы компания ғана жетеді: бюджет пен ынта одан бұрын таусылып қалады.
Агент прототипіне мұншама көп нәрсе қажет емес. Қажеті – мүлде басқа нәрсе, ал ол сізде дәл қазірдің өзінде жеткілікті болуы әбден мүмкін.
«Мінсіз деректер» туралы миф қайдан шыққан
Бұл миф классикалық аналитикадан мұраға қалған. Есептер мен дашбордтарға шынымен де толық, тексерілген дерекқор керек: бір баған түсіп қалса болды, сандар жалған көрсетеді. Агентке керегі – бұл емес. Агент мысалдан үйренеді: міне, процестің кірісі – қоңырау, скан, өтінім; міне, дұрыс шығысы – толтырылған карточка, өткізілген құжат, клиентке берілген жауап. Осындай отыз-елу жұп сценарийді баптап, сапасын адал өлшеуге жеткілікті материал береді.
Айырмашылығы түбегейлі. Деректердегі тәртіп – бұл бүкіл дерекқордың күйі. Сценарийге арналған мысалдар – шағын, нақты іріктеме. Біріншісі бір жыл бойы жиналады. Екіншісі жарты күнде дайын болады.
Прототипке қанша дерек қажет?
Сценарийге байланысты. Біздің тәжірибемізден алынған бағдарлар:
| Сценарий | Не бересіз | Қанша |
|---|---|---|
| Сату қоңырауларын талдау | Сөйлесу жазбалары + CRM-нан мәмілелер түсірмесі | 30–50 қоңырау, тоқсандағы мәмілелер |
| Чаттарда клиенттерге жауап беру | Хат алмасу тарихы + білім базасы немесе регламенттер | 100–200 диалог |
| Бухгалтериядағы алғашқы құжаттар | Актілердің, шот-фактуралардың, жүкқұжаттардың скандары – қолжазба түріндегілерін қоса | 20–30 жиынтық |
| Медициналық құжаттама | Иесіздендірілген қабылдау хаттамалары, карта үлгілері, МИС-тен алынған МКБ-10 анықтамалығы | 30–40 жағдай |
| Хаттамалар мен тапсырмалар | Кеңес жазбалары + дайын хаттамалардың мысалдары | 5–10 кездесу |
Жалпы қағида: кіріс мысалдары мен дұрыс нәтиже мысалдары. Пішімі кез келген дерлік – аудио, PDF, фотосурет, кесте, түсірме. Әдемі құрылым талап етілмейді.
Ал мұның бәрі қазірдің өзінде бір жерде сақтаулы тұр. Телефония сөйлесу жазбаларын әдетте айлар бойы сақтайды. Алғашқы құжаттардың скандары поштада, желілік қалталарда жиналып қалады. МИС қабылдауларды есте сақтайды, СЭД – құжат нұсқаларын, CRM – мәмілелер тарихын. Талдау жүргізген екі жылда кем дегенде бір сценарийге материал табылмайтын бірде-бір компанияны кездестірмедік; нағыз мәселе әдетте «деректер бар ма» дегенде емес, «оны кім барып түсіріп береді» дегенде.
Деректер «лас» болса не істеу керек?
Ерекше ештеңе жоқ – қалай болса, солай беру керек. Деректердегі ластық – бөгет емес, процестің диагнозы, әрі көбіне дәл соның өзі агенттің алғашқы міндетіне айналады. Жуырдағы талдаудан алынған мысал: дистрибьютордың түсірмесінде мәмілелердің 68%-ы сомасыз болып шықты – менеджерлер өрісті толтырмаған екен. Компания мұны автоматтандыруды кейінге қалдыруға себеп деп есептеді. Керісінше болды: прототипте агент сомаларды қоңырау жазбаларынан тауып, карточкаларды толықтырып берді. Дәл сол ластық алғашқы аптаның өзінде-ақ өлшенетін нәтижеге айналды.
Егер дерекқорда қайталанулар, олқылықтар мен атаулардағы бейберекеттік болса, бұл автоматтандыруға қарсы емес, оның пайдасына айтылатын дәлел. Кейін агент өзі реттеп отыратын нәрсені қолмен тазалаудың мәні жоқ: тоқсаннан кейін дерекқор қайтадан ластанады, себептері еш жаққа жойылған жоқ қой.
Шын мәнінде жиі жетіспейтіні не
Деректер емес. Дұрыс шешім мысалдары. Көптеген компанияда «қалай дұрыс екені» еш жерде жазылмаған – ол білікті қызметкердің басында ғана сақтаулы: бас бухгалтер күдікті шотты көзбен-ақ ажыратады, аға оператор абонентті қашан күтуге қою керегін сезеді. Сондықтан прототип аптасында процесс иесімен екі-үш қысқа қоңырауды жоспарлаймыз: оның жауаптары кез келген түсірмеден қымбат.
Старт үшін жеткілікті жиынтық = 30–50 кіріс мысалы + 10–20 дұрыс нәтиже үлгісі + «қалай дұрыс» деген сұраққа жауап бере алатын бір адам.
Деректерді қалай беріп, қауіпсіздікпен араздаспау керек
Біз ұстанатын ережелер: деректер компанияның контурынан шықпайды, прототип оқшауланған ортада жұмыс істейді, қолжетімділік тек баптау командасында болады, старт алдында құпиялылық туралы келісім жасалады, көрсетілімнен кейін деректер акті бойынша жойылады. Медицина үшін иесіздендіру қосылады: прототипке пациенттердің аты-жөні мен ЖСН қажет емес, жағдайдың клиникалық бөлігі жеткілікті. Агенттің әр қадамы әрекеттер журналында тіркеліп отырады: қауіпсіздік қызметінің тексеретін нәрсесі әрдайым табылады. Толық қауіпсіздік моделін бөлек мақалада талдадық.
Бұл шын өмірде қалай көрінеді
Сейсенбі, сағат 14:00, Алматыдағы дистрибьютордың бухгалтериясы. Бас бухгалтер күдікпен қарайды: «қоймадан келетін жүкқұжаттардың жартысы – қолжазба, сіздің AI мұны игере алмайды». Біздің инженермен бірге 40 минутта іріктеме жинайды: 28 жиынтық – актілер, шот-фактуралар, жүкқұжаттар, олардың тоғызы қолжазба түрінде. IT-маман 20 минутқа ғана қажет болды – желілік қалтаға қолжетімділік ашу үшін. Төрт күннен кейін прототип 28 жиынтықтың 26-сын талдап шықты, екеуі бойынша адал түрде «сенімді емеспін, адам қажет» деп жауап берді, ал дәл осы екеуінен сомалардағы нақты алшақтықтар табылды. Бас бухгалтердің күдігі бухгалтерияға арналған сценарийді жұмыс дерекқорына қашан қосуға болады деген сұрақпен аяқталды.
Неге «алдымен тәртіп, содан кейін AI» деген қымбат қателік
Себебі тұтынушысыз тәртіп ұзаққа бармайды. Дерекқор тазаланды – тоқсаннан кейін ол қайтадан лас: адамдардың өрістерді толтыруға бұрынғыдай уақыты жоқ. Агент тетіктің өзін өзгертеді: деректер оқиға болған сәтте толтырылады – қоңырау аяқталды, құжат келді, оқиға процесті іске қосты. Тәртіп автоматтандырудың алғышарты емес, жанама нәтижесіне айналады. Қолда бар нәрсемен прототиптен бастаған тиімдірек: бір апта – сонда сіз сапаны өз мысалдарыңызда көресіз, тегін әрі міндеттемесіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Деректерді беру алдында таңбалау қажет пе?
Жоқ. Классикалық мағынадағы таңбалау – қолмен таңбаланған мыңдаған мысал – талап етілмейді. Кірістердің қайда жатқанын және дұрыс нәтиженің қалай көрінетінін көрсету жеткілікті; қалғаны – баптау аптасындағы біздің команданың жұмысы.
Біздің ескі жүйемізде API жоқ. Түсірмені қалай беруге болады?
Прототип үшін кестеге немесе PDF-ке қолмен түсіру жеткілікті – сіздің маманыңыз оны бірнеше сағатта дайындайды. Нақты жұмыста агент мұндай жүйемен оның интерфейсі арқылы, дәл оператор сияқты тікелей жұмыс істей алады, әр қадамды журналға жазып отырады.
Дербес деректерді беруге бола ма?
Прототип үшін біз оларды иесіздендіруді сұраймыз – аты-жөні, ЖСН және байланыс деректері сценарийге әдетте қажет болмайды. Нақты жұмыс контурында агент дербес деректермен компания инфрақұрылымының ішінде, қызметкерлерге қолданылатын дәл сол қолжетімділік ережелері бойынша жұмыс істейді.